Τα τελωνεία της ΕΕ γίνονται… ψηφιακά από το 2028

Ένα όραμα με βάση τα δεδομένα, για μια απλούστερη, εξυπνότερη και ασφαλέστερη τελωνειακή ένωση

Η Επιτροπή υπέβαλε την Τετάρτη 17 Μαϊου προτάσεις για την πλέον φιλόδοξη και ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση της τελωνειακής ένωσης της ΕΕ από την ίδρυσή της το 1968. Τα μέτρα που προτείνονται, παρουσιάζουν ένα παγκοσμίως πρωτοπόρο όραμα για τα τελωνεία της ΕΕ με βάση τα δεδομένα, το οποίο θα απλουστεύσει σε μεγάλο βαθμό τις τελωνειακές διαδικασίες για τις επιχειρήσεις, ιδίως για τους πλέον αξιόπιστους εμπόρους.

Στο πλαίσιο της υιοθέτησης του ψηφιακού μετασχηματισμού, η μεταρρύθμιση θα περιορίσει τις επαχθείς τελωνειακές διαδικασίες, αντικαθιστώντας τις παραδοσιακές διασαφήσεις με μια εξυπνότερη προσέγγιση βάσει δεδομένων όσον αφορά την επιτήρηση των εισαγωγών. Ταυτόχρονα, οι τελωνειακές αρχές θα διαθέτουν τα εργαλεία και τους πόρους που χρειάζονται για να αξιολογούν σωστά και να σταματούν τις εισαγωγές που ενέχουν πραγματικούς κινδύνους για την ΕΕ, τους πολίτες της και την οικονομία της.

Η μεταρρύθμιση ανταποκρίνεται στις τρέχουσες πιέσεις υπό τις οποίες λειτουργούν τα τελωνεία της ΕΕ, όπως η τεράστια αύξηση του όγκου των εμπορικών συναλλαγών, ιδίως του ηλεκτρονικού εμπορίου, ο ταχέως αυξανόμενος αριθμός προτύπων της ΕΕ που πρέπει να αποτελούν αντικείμενο ελέγχου στα σύνορα, καθώς και η μεταβαλλόμενη γεωπολιτική πραγματικότητα και οι κρίσεις. Θα καταστήσει το τελωνειακό πλαίσιο κατάλληλο για μια πιο πράσινη, πιο ψηφιακή εποχή και θα συμβάλει σε μια ασφαλέστερη και πιο ανταγωνιστική ενιαία αγορά. Η μεταρρύθμιση απλουστεύει και εξορθολογίζει τις τελωνειακές απαιτήσεις υποβολής στοιχείων για τους εμπόρους, για παράδειγμα μειώνοντας τον χρόνο που απαιτείται για την ολοκλήρωση των διαδικασιών εισαγωγής, παρέχοντας μία ενιαία ενωσιακή διεπαφή και διευκολύνοντας την περαιτέρω χρήση των δεδομένων. Με τον τρόπο αυτόν συμβάλλει στην επίτευξη του στόχου της προέδρου φον ντερ Λάιεν όσον αφορά στη μείωση των επιβαρύνσεων αυτών κατά 25 %, χωρίς να υπονομεύονται οι σχετικοί στόχοι πολιτικής.

Η νέα τελωνειακή αρχή της ΕΕ θα επιβλέπει τον τελωνειακό κόμβο δεδομένων της ΕΕ, ο οποίος θα λειτουργεί ως κινητήρια δύναμη του νέου συστήματος. Με την πάροδο του χρόνου, ο κόμβος δεδομένων θα αντικαταστήσει την υφιστάμενη τελωνειακή υποδομή ΤΠ στα κράτη μέλη της ΕΕ, με αποτέλεσμα την εξοικονόμηση έως και 2 δισ. ευρώ ετησίως σε λειτουργικές δαπάνες. Η νέα τελωνειακή αρχή θα συμβάλει επίσης στην επίτευξη της βελτιωμένης προσέγγισης της ΕΕ όσον αφορά τη διαχείριση κινδύνων και τους τελωνειακούς ελέγχους.

Μια νέα εταιρική σχέση με τις επιχειρήσεις

Στη μεταρρυθμισμένη τελωνειακή ένωση της ΕΕ, οι επιχειρήσεις που επιθυμούν να μεταφέρουν εμπορεύματα στην ΕΕ θα μπορούν να καταγράφουν όλες τις πληροφορίες σχετικά με τα προϊόντα και τις αλυσίδες εφοδιασμού τους σε ένα ενιαίο διαδικτυακό περιβάλλον: στον νέο τελωνειακό κόμβο δεδομένων της ΕΕ. Αυτή η τεχνολογία αιχμής θα συγκεντρώνει τα δεδομένα που παρέχουν οι επιχειρήσεις και —μέσω της εκμάθησης μηχανής, της τεχνητής νοημοσύνης και της ανθρώπινης παρέμβασης— θα παρέχει στις αρχές μια επισκόπηση 360 μοιρών όσον αφορά τις αλυσίδες εφοδιασμού και την κυκλοφορία των αγαθών.

Ταυτόχρονα, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να αλληλεπιδρούν μόνο με μία ενιαία πύλη κατά την υποβολή των τελωνειακών τους πληροφοριών και θα πρέπει να υποβάλλουν δεδομένα μόνο μία φορά για πολλαπλές αποστολές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν οι επιχειρηματικές διαδικασίες και οι αλυσίδες εφοδιασμού είναι απολύτως διαφανείς, οι πλέον έμπιστοι έμποροι, οι έμποροι «Trust and Check» (εμπιστοσύνη και έλεγχος), θα μπορούν να θέτουν τα εμπορεύματά τους σε κυκλοφορία στην ΕΕ χωρίς καμία ενεργή τελωνειακή παρέμβαση. Η κατηγορία «Trust and Check» (εμπιστοσύνη και έλεγχος) ενισχύει το ήδη υφιστάμενο πρόγραμμα εγκεκριμένων οικονομικών φορέων (AEO) για έμπιστους εμπόρους.

Πρόκειται για νέα εταιρική σχέση με τις επιχειρήσεις, η οποία είναι η πρώτη παγκοσμίως. Είναι ένα νέο ισχυρό εργαλείο για τη στήριξη των επιχειρήσεων, του εμπορίου και της ανοικτής στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ. Ο τελωνειακός κόμβος δεδομένων της ΕΕ θα επιτρέψει την εισαγωγή εμπορευμάτων στην ΕΕ με ελάχιστη τελωνειακή παρέμβαση, χωρίς να υποβαθμίζονται οι απαιτήσεις ασφάλειας, προστασίας ή καταπολέμησης της απάτης.

Σύμφωνα με τις προτάσεις, ο κόμβος δεδομένων θα ανοίξει για αποστολές ηλεκτρονικού εμπορίου το 2028, ενώ θα ακολουθήσουν (σε προαιρετική βάση) άλλοι εισαγωγείς το 2032, με αποτέλεσμα άμεσα οφέλη και απλουστεύσεις. Οι έμποροι «Trust and Check» (εμπιστοσύνη και έλεγχος) θα μπορούν επίσης να εκτελωνίζουν όλες τις εισαγωγές τους στις τελωνειακές αρχές του κράτους μέλους στο οποίο είναι εγκατεστημένοι, ανεξαρτήτως του σημείου εισόδου των εμπορευμάτων στην ΕΕ. Η επανεξέταση του 2035 θα αξιολογήσει κατά πόσον η δυνατότητα αυτή μπορεί να επεκταθεί σε όλους τους εμπόρους όταν ο κόμβος θα είναι υποχρεωτικός, από το 2038 και μετά.

Εξυπνότερη προσέγγιση όσον αφορά τους τελωνειακούς ελέγχους

Το προτεινόμενο νέο σύστημα θα δώσει στις τελωνειακές αρχές μια σφαιρική εικόνα των αλυσίδων εφοδιασμού και των διαδικασιών παραγωγής των εμπορευμάτων που εισέρχονται στην ΕΕ. Όλα τα κράτη μέλη θα έχουν πρόσβαση σε δεδομένα σε πραγματικό χρόνο και θα μπορούν να συγκεντρώνουν πληροφορίες ώστε να ανταποκρίνονται με μεγαλύτερη ταχύτητα, συνέπεια και αποτελεσματικότητα στους κινδύνους.

Η τεχνητή νοημοσύνη θα χρησιμοποιηθεί για την ανάλυση και την παρακολούθηση των δεδομένων, καθώς και για την πρόβλεψη προβλημάτων πριν ακόμη τα εμπορεύματα ξεκινήσουν το ταξίδι τους προς την ΕΕ. Αυτό θα επιτρέψει στις τελωνειακές αρχές της ΕΕ να επικεντρώσουν τις προσπάθειες και τους πόρους τους εκεί όπου χρειάζονται περισσότερο: στην παρεμπόδιση της εισόδου στην Ένωση μη ασφαλών ή παράνομων εμπορευμάτων και στην εξασφάλιση του σεβασμού των ολοένα και περισσότερων νομοθετικών πράξεων της ΕΕ που απαγορεύουν ορισμένα εμπορεύματα τα οποία αντιβαίνουν στις κοινές αξίες της ΕΕ, όπως, για παράδειγμα, στους τομείς της κλιματικής αλλαγής, της αποψίλωσης των δασών και της καταναγκαστικής εργασίας, μεταξύ άλλων. Θα συμβάλει επίσης στη διασφάλιση της ορθής είσπραξης δασμών και φόρων, προς όφελος των εθνικών προϋπολογισμών και του προϋπολογισμού της ΕΕ.

Για να βοηθηθούν τα κράτη μέλη να δώσουν προτεραιότητα στους σωστούς κινδύνους και να συντονίσουν τους ελέγχους και τις επιθεωρήσεις τους, ιδίως σε περιόδους κρίσης, οι πληροφορίες και η εμπειρογνωσία θα συγκεντρώνονται και θα αξιολογούνται σε επίπεδο ΕΕ μέσω της νέας τελωνειακής αρχής της ΕΕ, η οποία θα ενεργεί βάσει των δεδομένων που παρέχονται μέσω του τελωνειακού κόμβου δεδομένων της ΕΕ. Το νέο καθεστώς θα βελτιώσει σημαντικά τη συνεργασία μεταξύ των τελωνειακών αρχών και των αρχών εποπτείας της αγοράς και επιβολής του νόμου σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο, μεταξύ άλλων χάρη στην ανταλλαγή πληροφοριών μέσω του τελωνειακού κόμβου δεδομένων.